Blijf op de hoogte en abonneer op mijn nieuwsbrief.
Zapisz Zapisz

De prijs van armoede

Nederland behoort tot de rijkste naties ter wereld. Ons bruto nationaal product (BNP) per hoofd van de bevolking is het dubbele van dat van de Hongaren, vier keer zoveel als dat van Surinamers, en tientallen keer het BNP per inwoner van Afrika. Maar toch schaamt één op de zeven Nederlanders zich voor zijn financiële situatie. Dat aandeel loopt op tot één op de drie als het om landgenoten met een fragiele financiële huishouding gaat. Het kan trouwens nog erger. In onlinestudies leed zelfs 35% van de Amerikanen en 41% van de Britten aan financiële schaamte. Dit blijkt uit onderzoek van gedragswetenschapper Arnoud Plantinga, auteur van het proefschrift ‘Poor psychology: Poverty, shame, and decision making’.

Schaamte over armoede is een universeel, onderbelicht verschijnsel, schrijft Plantinga. Het komt voor in rijke en arme landen, en in heden en verleden. In de achttiende eeuw schaamde je je als je geen linnen overhemd en leren schoenen kon kopen; tegenwoordig geneer je je als je geen geld hebt voor een smartphone. Deze gêne lijkt extra te gedijen in een meritocratie. Dat is een samenleving -zoals ook de onze- waarin men gelooft dat succes voortkomt uit eigen inspanningen. Wie niet slaagt, is blijkbaar lui of incompetent. Deze overtuiging leidt tot schaamte bij wie onderaan de maatschappelijke ladder staat.

Iedereen die ooit heeft geworsteld met armoede weet hoe ontzettend duur het is om arm te zijn. James Baldwin, Amerikaans schrijver (1924-1987)

Financiële schaamte kan je zelfbeeld en zelfvertrouwen ondermijnen. Een veelgebruikte strategie ertegen is ‘de schijn ophouden’. Onderzoek toont dat armen relatief veel uitgeven aan statusproducten. Bij Nederlanders leidt financiële schaamte ook vaak tot eenzaamheid en minder sociale contacten, schrijft Plantinga. Beide strategieën zijn contraproductief: ze verergeren armoede helaas.

Financiële schaamte veroorzaakt verder stress, malen over geldzaken, de angst om fouten te maken en uitstelgedrag, inventariseerde Plantinga. Dat kan veroorzaken dat minima niet naar de voedselbank gaan of de deurwaarder niet bellen. Een vergelijkbare effect bleek uit onderzoek van de Amerikaanse wetenschappers Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir. Zij toonden aan dat een tekort aan iets, bijvoorbeeld geld, je denken compleet gaat beheersen. Je brein gaat daardoor trager draaien, net zoals je computer stokt als deze teveel tegelijk moet doen. Hun experiment onder Indiase boeren liet zien dat geldtekort hun IQ verlaagde met gemiddeld 15 punten. Geldgebrek bleek, net als financiële schaamte, ook wilskracht te ondermijnen. Dat maakt armen nóg armer. Extra schaamte krijgen ze er gratis bij. Is er een oplossing? Helaas ligt dat moeilijk. We kunnen minima natuurlijk psychologische of anonieme budgetteringshulp geven, toegeven aan eisen van gele hesjes, of een basisinkomen invoeren. Maar de ongemakkelijk waarheid blijft dat in elke meritocratie per definitie een groep mensen op die verfoeilijke onderste trede van de maatschappelijke ladder moet staan.

Let goed op je geld.…..

In mijn boek ‘Waar doen ze het van. Hoe je rijk wordt en blijft’ leg ik je uit hoe je op alle fronten verstandig omgaat met je geld. Ik stuur het je toe voor €13,50 inclusief de verzendkosten. (desgewenst gesigneerd, vermeld dit bij ‘notities’) Informatie en bestellen →