Blijf op de hoogte en abonneer op mijn nieuwsbrief.
Zapisz Zapisz

Een glimlach is goud waard

Het record fooi geven staat op naam van de Amerikaanse actrice Paris Whitney Hilton. In 2014 tipte zij de bediening van de New Yorkse nachtclub Marquee 47.000 dollar. Dat was zo’n twintig procent van de 230.000 dollar die ze er met vrienden aan exclusieve wodka en champagne doorheen had gejaagd. Die twintig procent is trouwens vrij normaal in Amerikaanse restaurants, waar het personeel grotendeels van fooien moet leven. In ons land is een tip van vijf tot tien procent gangbaar, maar niet verplicht. En een eettent in Japan, Maleisië, Vietnam, Thailand en Zuid-Korea mag je zonder fooi verlaten.

Wat is de juiste fooi? Het antwoord verschilt per land, de verleende dienst, je tevredenheid over de service en je generositeit. De basisregels vind je in reisgidsen en op het internet. Toch blijft fooi geven een ondoorzichtig fenomeen, waarover de Nederlandse ontvangers niet graag het achterste van hun tong laten zien. Over fooien moet je namelijk inkomstenbelasting betalen. In principe dan, want controle door de fiscus is lastig. Veel contante fooien verdwijnen ‘zwart’ in de achterzak van personeel.

“Ook de ober wil respect. Hij eist een fooi. Ik weiger.” Dr. Hessel Jan Zondag, sociaal wetenschapper (1950). Zijn ouders hadden een café.

Via een fooi drukt een klant zijn waardering uit voor een geleverde dienst. Wat niet wil zeggen dat er een vaste verhouding bestaat tussen de kwaliteit van de dienst en de gegeven tip. Mensen geven ook fooien uit gewoonte, kuddegedrag, groepsdruk, ijdelheid, schuld- of geluksgevoel. Of na (subtiele) psychologische bewerking door de dienstverlener. Voor dat laatste bestaan tal van wetenschappelijk bewezen trucs.

De Franse gedragspsycholoog Nicolas Guéguen bewees dat een ober zijn fooien bijna kan verdubbelen door een zonnetje op de rekening te tekenen. Vrijwel hetzelfde effect had een gedrukt kaartje bij de nota met een mopje erop. Het schijnt zelfs voldoende te zijn, toont onderzoek van de universiteit van Philadelphia, als je de klant vertelt dat de zon schijnt. Ook magisch werkt een glimlach en ‘oprechte belangstelling’ voor de gasten. Datzelfde geldt voor het woordelijk herhalen van de bestelling van een klant. Fooien schijnen daardoor zeventig procent te stijgen. Lucratief is ook het gratis drankje na de maaltijd. Want iemand die een geste accepteert, popelt om iets aardigs terug te doen. Onderzoek van de universiteit van Innsbruck toont verder dat feelgood muziek van ABBA en Queen de fooi tot vier euro kan opblazen. En wetenschappers van de Universiteit van Dayton ontdekten vorig jaar dat horecaklanten meer fooi geven als je de rekening in goudkleurig mapje presenteert. Maar toch dreigt de fooienpot leger te raken. De boosdoener is het pinnen, waarbij de klant de fooi vaker ‘vergeet’. Mogelijk groeit hierdoor de groep Nederlanders die nooit fooien geeft -nu zo’n acht procent volgens de Consumentenbond. Dat is jammer voor onze serveersters, barmannen, taxichaufeurs en reisleiders. Maar de Belastingdienst zal er blij mee zijn.