Geld is het menselijk genieten in abstracto; wie het geluk niet in concreto kan genieten, zet dus al zijn zinnen op geld. Dat zei de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer in de negentiende eeuw. Die uitspraak past nog prima in deze tijd. Want waarmee associëren we een ‘goed pensioen’, een ‘succesvolle carriere’ of een ‘goed leven’? Vaak eerder met koopkracht, geld en bezit dan met geluk. En waarom spelen miljoenen hoopvol mee in loterijen, bewonderen en benijden we de rijksten der aarde, en wordt er sinds mensenheugenis om geld gestolen, gelogen, bedrogen en gemoord, zélfs onder naaste familieleden en geliefden? Schopenhauer had en heeft gelijk. Met geld proberen we extra levensgeluk te kopen. Maar kan dat wel?

De afgelopen decennia heeft een lange rij wetenschappers op het verband tussen geld en geluk gekauwd. Veel geciteerd is de studie uit 2010 van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman en zijn collega Angus Deaton. Volgens dit duo hangt de correlatie af van het type geluk. Ze onderscheiden twee soorten: Kortstondig geluk. Ofwel: Hoe voelde je je gisteren? En langdurig geluk. Ofwel: Hoe tevreden ben je over je leven? Kortstondig geluk blijkt te stijgen met je inkomen tot een grens (in de V.S tot 75.000 dollar). Maar je langdurige geluk blijft na die inkomensgrens doorstijgen naar rato van je inkomen. Wie 20.000 euro verdient en er 2.000 euro bij krijgt, ziet zijn tevredenheid dus evenveel stijgen als iemand die een ton meeneemt en 10.000 euro opslag krijgt.

Toch was hiermee het laatste woord over geld en geluk blijkbaar niet gezegd. Recent concludeerden onderzoekers van Cambridge University dat de mate waarin iemand bij zijn karakter passende zaken koopt sterk correleert met zijn geluksgevoel, ongeacht het inkomen. Dat lijkt me logisch: Als je alleen aanschaft wat bij je past, in plaats van doelloos rond te shoppen, weet je duidelijk wat je wilt. Je bent doelgericht bezig. En dat doelgerichte is volgens Patrick van Hees, auteur van het boek De Geluksprofessor, een van de drie belangrijkste factoren waarmee iemand zijn geluk kan bevorderen. Naast een doel hebben, zijn dat volgens Van Hees: oprecht verbinding hebben met anderen, zoals familie, een partner, vrienden en collega’s. En tot slot de tijd en gelegenheid hebben om jezelf geestelijk op te laden, bijvoorbeeld door te sporten, wandelen, lezen of reizen.

Van Hees heeft het duidelijk niet over geld als geluksbron. En dat is juist. Al tientallen jaren weten onderzoekers dat het verband tussen geld en geluk minimaal is. Emeritus hoogleraar Ruut Veenhoven -gespecialiseerd in geluk- berekende ooit dat hoogstens 4% van de veranderingen in ons welbevinden vallen toe te schijven aan een inkomensstijging of -daling.

Die conclusie komt overeen met recent geluksonderzoek door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Volgens het CBS heeft gezondheid de grootste invloed op geluk. Van de mensen die hun gezondheid zeer goed vinden, zei 95% gelukkig te zijn, terwijl van de mensen met een slechte tot zeer slechte gezondheid zich maar 54% gelukkig voelt. Naast gezondheid noemt het CBS een liefdespartner, vrienden en betaald werk als belangrijke bronnen van geluk. Dat is interessant, want een partner en werk zijn ook de factoren die het besteedbaar inkomen van een huishouden aanzienlijk vergroten. Daarom lijkt het soms alsof geld gelukkig maakt. Maar dat is schijn.

Meet uw geluk

Een gemiddeld Nederlanders scoort een 7,1 op geluksgevoel. Met de CBS geluksmeter (zie http://visualisatie.cbs.nl/GeluksMeter) kunt u nagaan of u het beter of slechter doet. De geluksmeter bepaalt eerst de gemiddelde score van de groep waartoe u behoort aan de hand van uw woonprovincie, geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Daarna kunt u persoonlijke waarderingen van 1 tot 10 toekennen aan uw tevredenheid met: uw financiële situatie, uw financiële toekomst, uw dagelijkse bezigheden, uw gezondheid, uw sociale leven, de buurt waarin u woont, de overheid en uw veiligheid. Uw persoonlijke geluksscore wordt daaruit bepaald. Deze uitkomst kunt u vergelijken met de score van de groep waartoe u behoort.