Een beker koffie op het station, een belegd broodje op weg naar je werk, een wijntje op een terras, lunchen met collega’s, een etentje met je sportclub, enzovoorts. Je betaalt het moeiteloos met een zwaai van je mobieltje, bankpas of smarthorloge. Maar de kosten hopen zich op als stikstofoxiden in de Randstad. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat mensen vaak spijt hebben van impulsuitgaven rond eten, drinken en snoepen. Maar spijt is een hinkende bode, want we zijn allemaal een beetje schizofreen. Onbewust splitsen we onze persoonlijkheid in een huidig en een toekomstig zelf. Dat toekomstige zelf is perfect. Hij of zij is gestopt met roken, sport erop los, eet gezond, is slank en bulkt van de reserves op de bank. En omdat je toekomstige zelf alles zo goed doet, hoef jij het nu niet te doen. Althans, dat maken we onszelf wijs. Want dan kunnen we blijven snacken, roken, drinken, luieren en spenderen. Met alle gevolgen van dien.

Impulsief uitgeven hangt samen met delay discounting. Dit is een soort gevoelsinflatie doordat je geld niet nu krijgt, maar pas in de toekomst. Dit veroorzaakt dat je liever nu iets opmaakt dan het opspaart voor later. Dit effect werkt sterker naarmate je wiskracht lager is. Hoe kom je dus aan wilskracht? Goede vraag, met een ongemakkelijk antwoord, want deze karaktertrek lijkt (deels) genetisch bepaald. Kleuters die in een experiment konden afblijven van een marshmallow, blijken later hoger te zijn opgeleid, meer te verdienen, slanker te zijn en langer te leven. Dat lijkt slecht nieuws voor levensgenieters. Maar er is hoop, want met de Odysseus-methode kun je wilskracht simuleren.

Niemand ter wereld heeft meer wilskracht dan degene die na het eten van één pinda kan ophouden. Tina Turner, Amerikaans zangeres en actrice (1939)

De mythologische held Odysseus liet zich vastbinden aan de mast van zijn zeilschip om de zang van de verleidelijke, maar levensgevaarlijke sirenen te weerstaan. Naar analogie hiervan zijn er wetenschappelijk bewezen foefjes die impulsuitgaven tegengaan, waardoor je meer overhoudt voor morgen, later of je pensioen. Zo helpt het enorm als je nu vastlegt wat je toekomstige zelf moet gaan doen. Bijvoorbeeld de helft sparen van je volgende vakantiegeld, eindejaarsuitkering of salarisverhoging. De slaagkans van zo’n voornemen stijgt als het valt op een speciaal moment zoals een vers kalenderjaar, je pensioendatum, verjaardag of een nieuw studiejaar. Wetenschappers noemen dit het ‘frisse start-effect’. Dat verhoogt je motivatie. Zet het voornemen in je agenda. Of beter: regel nu vast via internetbankieren hoeveel er dan automatisch naar je spaar- of beleggingsrekening gaat.

Mag je dan nooit meer een terrasje pakken? Jawel, maar betaal dat van een speciale bankrekening voor impulsaankopen waarop je niet rood kan staan. Bij internetbank N26 is zo’n rekening momenteel gratis inclusief een debetcard, Apple Pay en Google Pay. Zet op zo’n rekening je week- of maandbudget voor impulsuitgaven. En beloof jezelf dat je de pas hooguit driemaal per week gebruikt. Zo kan Odysseus trots op je zijn.