Als je buikpijn hebt, ga je naar je huisarts, met een sportblessure hink je naar een fysiotherapeut, bij zwaarlijvigheid praat je met een diëtiste, en voor een financiële berekening klop je aan bij een geldverstrekker, pensioen- of beleggingsadviseur. Maar waar kun je terecht met financiële onzekerheid, trauma’s, schaamte, spijt, woede en cynisme? Je voelt je bijvoorbeeld verongelijkt wegens een erfenis, hebt een ton verloren aan een oplichter, bent stikjaloers op de Tesla van de buren, ruziet met je partner over geld, schaamt je over schulden, lijkt een magneet voor financiële pech, haat ‘de rijken’, of bent eindelijk multimiljonair maar zit toch niet lekker in je vel.

Kon je met financieel-emotioneel ongemak maar naar een financieel psycholoog. Maar die professie kennen we (nog) niet in Nederland. In de Verenigde Staten juist wel. Daar bulkt het van de instituten en therapeuten die je willen genezen van emotionele en gedragsmatige hobbels die financieel geluk verstoren. En terecht, want we kleppen vrijuit over vakanties, de auto, de kinderen en de laatste verbouwing, maar houden financiële tobberijen angstvallig verborgen. Nog minder denken we na over onze eigen rol daarin. Want onze omgang met geld zien we als het meest normaal. Dat komt doordat we dit gedrag in onze jeugd kritiekloos kopieerden van onze opvoeders. Wat pap en mam met geld deden, vinden we normaal, of ze nu gierig waren of koopverslaafd, en of ze steenrijk waren of straatarm. Als je dan ook nog -zoals meestal – leert dat praten over geld niet hoort, blijven je kinderideeën over geld vaak levenslang onveranderd, zelfs als dat jezelf of anderen doodongelukkig maakt.

Mensen leven vaak achterstevoren: ze proberen meer geld of dingen te hebben, om meer te kunnen doen wat ze willen, zodat ze gelukkiger zullen zijn. Maar de praktijk werkt andersom: je moet eerst zijn wie je bent, dan moet je doen wat je moet doen, om tenslotte te hebben wat je wilt. Margareth Young (1891-1969), Amerikaans zangeres en comédienne.

Kennis van je financiële persoonlijkheid kan je redden. Zelfhulpboeken op dit terrein circuleren al decennia in de Verenigde Staten. Zoals ‘Seven Stages of Money Maturity van George Kinder, dat een onthullend vragenspel biedt dat je met familie, je partner of vrienden kan doen. Vertel elkaar: Wat zijn je drie eerste herinneringen aan geld? Gingen één of beide ouders raar of verkeerd met geld om? Welke angsten riep dat bij je op? Wat waren je eerste gevoelens over geld: schaamte, angst, schuld, trots? Probeerde één of beide ouders je te overheersen via geld? Kreeg je alles waar je om vroeg? Of riepen je ouders steeds dat iets te duur was of dat je het niet had verdiend? De antwoorden werpen licht op je geldpersoonlijkheid en de financiële ideeën waar je last van hebt. Volgens de Amerikaanse financieel psychologe Kathleen Gurney staat je veel moois te wachten als je belemmerende geldovertuigingen wegwerkt. “Geld is een van de laatste hindernissen op weg naar je persoonlijke mysterie”, zei ze me ooit in een interview. “Als je daar doorheen weet te breken, valt alles in je leven op zijn plaats. Geld komt dan vanzelf naar je toe. Maar met het grote verschil dat het dan je dienaar is in plaats van je meester.”