Waarom hebben drie op de tien Nederlanders onvoldoende financiële reserves? Waarom verzwijgen koopstarters stiekem hun studielening om extra hypotheek te kunnen regelen? Waarom investeren vermogenden lukraak tonnen in een belegging uit een radio-reclamespot? En waarom bouwt half Nederland geen aanvullend pensioen op? Dit gevaarlijke gedrag ontstaat door een menselijk mankement: we hebben geen antenne voor risico. Dat heeft allerlei oorzaken. Zo kan vrijwel geen mens emoties scheiden van feiten. Ook is de wereld veel te complex voor ons brein. We nemen daardoor selectief waar en leggen allerlei verkeerde verbanden. Verder onderschatten we risico’s die in ruimte of tijd ver weg zijn, of die onszelf niet treffen. Het gevolg is dat we wél een peperdure bril- , fiets- of telefoonverzekeringen afsluiten, maar niet tijdig wakker liggen van échte gevaren zoals onvoldoende reserves, inkomensverlies, een echtscheiding, een faillissement, het overlijden van een kostwinner of hoge schulden.

Een klassiek experiment uit 1972 toont hoe totaal onze blinde vlek voor risico is. De onderzoekers testten de stressreacties van twee groepen proefpersonen. De eerste groep kreeg met zekerheid een kleine elektrische schok. Bij de tweede groep was de kans op dat schokje 50%. Toch waren beide groepen precies even nerveus. Dat gold zelfs als de kans op het schokje in de tweede groep werd verlaagd naar slechts 1%. De stress verdween pas als de kans op een schok nihil was. Dit laat zien dat mensen wél reageren op de ernst van een gebeurtenis (hier de schok), maar totaal niet op de waarschijnlijkheid dat het gebeurt. Dit psychologische verschijnsel heet ‘neglect of probability’. Ofwel: het negeren van de kans dat iets gebeurt.

Een asteroïde of een supervulkaan zou ons zeker kunnen vernietigen, maar we lopen ook risico’s die de dinosauriërs nooit hebben gezien: een gemanipuleerd virus, een nucleaire oorlog, de onbedoelde creatie van een minuscuul zwart gat of een nog onbekende technologie. Ook die kunnen ons einde betekenen. Elon Musk (1971), Canadees-Amerikaans ondernemer, oprichter van SpaceX en Tesla.

Neglect of probability veroorzaakt in geldzaken dat je een belegging kiest om het beloofde rendement, terwijl je niet let op het risico. Aanbieders van alternatieve beleggingen weten dit. Ze beloven hoge ‘gegarandeerde’ rendementen op opslagboxen, waterzuivering, recreatief vastgoed, kantoorpanden, studentenflatjes, start-ups, vrachtschepen of windmolens. Want bij het woord ‘garantie’ gaat het verstand van de klant op nul, en stort hij tonnen, ook al is het beleggingsrisico levensgroot en de belofte uit de lucht gegrepen.

Financieel risico is eigenlijk net koolmonoxide. Je ziet, ruikt, hoort en voelt het niet. Het vraagt dus een reeks van bewuste acties om te voorkomen dat het je te grazen neemt. Stort je in je opleiding zo mogelijk op het vak statistiek. Bouw aan een flinke financiële buffer. Spreid je beleggingsrisico’s maximaal via een voordelig indexfonds. Los maximaal af op je schulden. Hou je verdienvermogen op peil, bijvoorbeeld door een opleiding. En steek nooit geld in iets met een hoog, gegarandeerd rendement. Als die winst zo hoog is en risicoloos is, dan pakt de aanbieder die toch liever zelf?

Hoe crisisbestendig ben jij? Test jezelf hier!

Bestel Crisis-vitamines met korting 😊