Gewoon werken voor je geld maakt niet iedereen tevreden. Vooral hoger opgeleiden willen graag hun passie ontdekken om daarmee geld te verdienen. Want dan is je werk je hobby, en hoef je eigenlijk nooit meer te werken. Tenminste dat beweren loopbaancoaches en carrièregoeroes. Maar is dat terecht? Is het écht een goed idee om te verdienen aan je liefhebberij? Stel je fotografeert voor de lol. Je geniet van het observeren, belichten, foto’s bewerken, inlijsten en natuurlijk de complimenten van je vrienden en familie. Al snel zeggen die: Goh, je werk is geweldig. Ga het verkopen. En dus maak je een website of een pagina op Etsy.com, waar je creatief ingelijst werk aanbiedt voor 49,50 euro per stuk. En ja hoor. Het loopt storm! Voor je het weet, verdien je aardig aan je hobby. Leef je nu dus nog lang en gelukkig? Helaas niet, toont gedragswetenschappelijk onderzoek. Al snel blijkt het fotograferen niet meer te voelen als je passie, maar als een taak. Het is voor je geldzaken beter als je snapt waarom.

Als je iets doet voor je plezier, zonder beloning, dan komt je motivatie daarvoor uit jezelf. Dat heet intrinsieke motivatie. Maar doe je iets voor geld, dan komt er motivatie van buitenaf. Die motivatie is extrinsiek. Uit gedragsexperimenten blijkt dat interne motivatie en geld moeilijk samengaan. Zodra mensen ergens geld voor krijgen, hebben ze de neiging om intrinsiek minder gemotiveerd te raken voor die taak of activiteit. Dit tegen-intuïtieve fenomeen heet het overrechtvaardigingseffect  (overjustification effect). Psychologisch is het verklaarbaar. Het blijkt namelijk dat mensen vaak niet goed snappen wat hun motiveert. Als je iets doet voor de lol, maar het levert toch geld op, dan ga je geloven dat je het voor het geld hebt gedaan. Het voelt dan niet meer als iets vrijwilligs, maar als een verplichting, waardoor je er minder plezier in hebt. Dit effect is blijvend. Als je het later weer gratis gaat doen, dan is de lol er voorgoed af.

Als je van je hobby je werk maakt, heb je tijd voor een nieuwe hobby. Egbert Schuurman (1937), Nederlands ingenieur, filosoof en CU politicus

Uit het overrechtvaardigingseffect kun je een paar lessen trekken. Zo kun je je kinderen beter niet (financieel) belonen voor zaken die interne motivatie vergen zoals sporten, een hobby of huiswerk maken. Beloon die liever met een compliment, glimlach of schouderklopje. Een (financiële) beloning kan wel bij een incidentele, bijzondere prestatie, bijvoorbeeld elke voldoende of elke acht op het rapport. Ook motiveert geld natuurlijk prima bij saaie taken zoals een bijbaantje. Maar terug naar jouw broodwinning, waar je mogelijk weleens van baalt, zelfs als het werk je interesseert. Realiseer je dan dat het overechtvaardigingseffect je parten speelt. Herinner je wat jou ooit intrinsiek motiveerde om dit werk te gaan doen. En zorg voor een paar hobby’s waar je niks voor vangt. Maar ga beslist geen geld verdienen aan je passie. Die passie wordt dan gewoon je werk, en dan ben je terug bij af.

Hoe crisisbestendig ben jij? Test jezelf hier!