Een nieuwe baan, een derde kind, een verse partner of een ander huis. Aan alles raken we op den duur gewend. Maar als het om geld gaat, ligt dit ingewikkelder. Bedragen inschatten en de waarde van iets bepalen, blijft moeilijk. Daarom gebruiken we – meestal onbewust – rekentrucjes in ons hoofd, om prijzen en waarden te beoordelen. Dat lijkt aardig te werken, totdat een rekeneenheid, de omstandigheden of je vergelijkingsmateriaal verandert. Dan haperen je rekenfoefjes en je gevoel voor waarde raakt verward. Dat heet geldillusie. Stel je stopt een biljet van 20 euro in je bureaula. Twintig jaar later haal je het er weer uit. Nog altijd staat het getal 20 op je biljet, maar vrijwel zeker is de koopkracht geslonken. Maar hoeveel? Is het nog achttien of zestien euro waard? Misschien nog minder? Dat hangt af van inflatie. Als de geldontwaarding de komende twintig jaar gemiddeld 2,5 procent per jaar zou zijn, dan is de koopkracht van je biljet in 2041 nog €12,05. Valt dat je mee of tegen? In beide gevallen lijd je, zoals vrijwel elk mens, aan geldillusie.

Geldillusie maakt het moeilijk om de koopkracht van je inkomen correct in te schatten. Uit experimenten blijkt dat mensen zich benadeeld voelen als ze, bij nul procent inflatie, 2 procent worden gekort op hun salaris. Maar als ze, bij 4 procent inflatie, 2 procent opslag krijgen, dan zijn ze best tevreden. Toch gaan ze er in beide gevallen 2 procentpunt op achteruit. Ook vergelijkingsmateriaal kan zorgen dat we irrationeel oordelen. Zo voelt 4 euro verzendkosten redelijk bij een aankoop van 499 euro, maar buitensporig als er iets van 10 euro in je winkelkar zit. Je zal niet de eerste zijn die voor 40 euro aan onnodige rommel bestelt om 4 euro verzendkosten te vermijden.

Vele dingen worden alleen gekocht omdat ze goedkoop of duur zijn. Fliegende Blätter, voormalig Duits humoristisch weekblad dat verscheen van 1845 tot 1944.

Uiteraard benutten aanbieders geldillusie graag om jou geld uit de zak te kloppen. Dat lukt als je klanten laat beslissen in een vacuüm. Dat wil zeggen: snel en zonder vergelijkingsmateriaal. Websites als Vakantieveilingen of Koopjedeal zijn er meesters in. Bij de laatste koop je het ‘medisch 3D Matras met Comfortzones’ van zogenaamd €499 euro voor €159,99 of de ‘Multifunctionele onkruidbrander’ van €99,99 voor €24,99. Maar alleen als je pijlsnel beslist. De aanbiedingen lijken buitenkansen, omdat de tijd ontbreekt om te ontdekken of je het ding echt nodig hebt of dat het elders minder kost. Ook de makelaar benut geldillusie dankbaar in onze overkokende huizenmarkt. Eerst trek je een flinke kudde potentiële kopers met een relatief ‘lage’ vraagprijs op Funda. Daarna laat je een horde wanhopige woningzoekenden in een absurd korte tijd tegen elkaar opbieden. Zo kan een bescheiden tussenwoning met een gedurfde vraagprijs van 465.000 euro uiteindelijk voor 586.000 euro verwisselen van eigenaar. De laatste denkt dat het huis dat bedrag waard is. De toekomst zal leren of dat een (geld)illusie is geweest.

Gratis de Crisiskalender bij aankoop van het boek ‘Crisis. Wat te doen? Klik hier voor de actie 😊

Hoe crisisbestendig ben jij? Test jezelf hier!