Geluk is beter dan ongeluk, vinden we. En een vrolijke stemming beter dan een rothumeur. Toch heeft blijheid een keerzijde, toont decennialang onderzoek van de Australische sociaalpsycholoog Joseph Paul Forges. Mensen met een goed humeur zijn gemiddeld genomen goedgeloviger. Nou en…, denk je nu misschien. Maar het probleem is dat een goede stemming eenvoudig bij iemand op te roepen is, bijvoorbeeld met een compliment, een glimlach of een geestig filmpje. Daarna stemmen mensen vaker in met van alles, zelfs met pseudo diepzinnige onzinbeweringen als: ‘Volledigheid kalmeert talloze fenomenen’ of ‘Verborgen betekenis transformeert ongeëvenaarde abstracte schoonheid’. Deze onkritische neiging noemen wetenschappers bullshit-ontvankelijkheid. De term komt uit het essay ‘On bullshit’ van de Amerikaanse emeritus-hoogleraar filosofie Harry G. Frankfurt.

Frankfurt definieert bullshit (kletspraat) als: Uitspraken – waar danwel onwaar – die bedoeld zijn om iemand te overreden. Een stofzuigerverkoper jokt bijvoorbeeld: “Hij is geweldig. Ik heb hem zelf ook.” Een aanbieder van vastgoedobligaties blaat: “Uw rendement beloopt al snel 8% of meer per jaar.” Een website over bitcoin raaskalt: “Bitcoin is gedekt door glasheldere wiskundige principes en de kracht van cryptografie. Dat is een stuk betrouwbaarder dan garanties van banken en overheden.” Een verkoper van vakantiehuisjes in een park bazelt: “U wordt volledig ontzorgd en profiteert van 7 procent nettorendement per jaar.” En een aanbieder van ‘groeiobligaties’ – wat dat ook moge zijn – beweert: “Schrijf u in en ontvang tot wel 8,25% rente op jaarbasis.”

Respect voor de waarheid en zorg voor de waarheid behoren tot de fundamenten van de beschaving. Bullshit is een van de misvormingen van deze waarden. Harry Gordon Frankfurt (1929), Amerikaans filosoof

Bullshit is iets anders dan een leugen. Een leugenaar, zoals een oplichter, kent de waarheid en probeert zijn slachtoffers daarvan weg te houden. Maar een bullshitter heeft niks met waarheid en onwaarheid. Het gaat hem om een ander doel zoals verdienen aan de handel in crypto’s, stofzuigers, huizen, beleggingen. Of aan stukken grond, opties, buitenlands onroerend goed, valuta of cursussen om rijk te worden. Dankzij de digitale revolutie verspreidt financiële kletspraat zich, al dan niet via dik verdienende influencers, sneller dan ooit, waarna het zich als een waarheid kan nestelen in de hoofden van argelozen. Ja, juist in hoogopgeleiden, want die hebben een bovengemiddeld vertrouwen in het eigen oordeel. En vaker een hoger inkomen, waardoor er juist bij hen door bullshitters wat te halen valt.

En voor je het weet, trap je in een broodjeaapverhaal over ons geldstelsel, laat je je aanpraten dat je WOKE bent op financieel gebied, fotoshop je rode lichtjes (Laser Eyes) in je profielfoto-ogen, omdat je ‘weet’ dat de bitcoinkoers naar $100.000 stijgt, verspreid je de hoax dat Elon Musk zijn geld gaat verloten, retweet je nepnieuws over een nepbelegging, enzovoorts. Wees dus eens wat vaker knorrig. Dan laat je je minder gemakkelijker bedotten.

Met kortingcode ‘crisis’ worden het boek ‘Crisis. Wat te doen’ plus de Crisiskalender gratis verzonden. Klik hier voor de actie 😊

Hoe crisisbestendig ben jij? Test jezelf hier!