Ben je een struisvogel of een kakapo?

Posted on 2 min leestijd

Een struisvogel kruipt bij gevaar weleens in een kuil. En legt dan zijn hals en kop plat op het zand. Zo ziet zijn belager hem hopelijk aan voor een graspol, waardoor de vogel en haar eieren veilig blijven. Dat is best slim. Desondanks heerst het idee dat een struisvogel bij onraad zijn kop stompzinnig in het zand zou steken, zodat hij het gevaar niet ziet. Dat lijkt meer het gedrag van een financiële consument. Die is namelijk kampioen in het negeren van risico’s. Een koppel met kinderen leeft bijvoorbeeld samen zonder contract en testament. Een vrouw met probleemschulden opent haar post niet. Of een huiseigenaar met een aflossingsvrije hypotheek wil niet weten dat hij de lening uiterlijk dertig jaar na afsluiten moet terugbetalen. We noemen dit struisvogelgedrag.

Onderzoek naar struisvogelgedrag heeft geleid tot het zogeheten struisvogeleffect. Dit houdt in dat beleggers geneigd zijn om negatieve informatie over hun effecten te negeren. In een studie uit 2006 konden beleggers kiezen tussen twee beleggingen met een gelijk risico. Het meest populair was de belegging waarbij niks over het risico stond vermeld.

De mens is altijd geneigd om alles wat hij niet begrijpt te ontkennen. Blaise Pascal, Frans wis- en natuurkundige en filosoof (1623-1662)

Maar ook zonder de wetenschap kun je constateren dat de aarde meer financiële struisvogels telt dan er echte struisvogels rondrennen op de Afrikaanse savanne. De ergste kop-in-het zand-mensen hebben een cijfer- en planningsfobie. Ze doen niks aan sparen, administreren, vooruitzien of budgetteren. Ze hebben dus, ongeacht hun inkomen, geen enkel benul van hun inkomsten, uitgaven, bezittingen, schulden, rechten en verplichtingen. Vaak maskeren ze hun onwetendheid door te roepen dat geld onbelangrijk is of dat ze willen ‘genieten’. De ramp is compleet als de partner er net zo over denkt.

Maar ook mensen die het financieel aardig redden vertonen kop-in-het-zandgedrag. Je geeft bijvoorbeeld elke maand een smak geld uit aan zinloze verzekeringen. Of je betaalt nog steeds aan een woekerpolis, omdat je het ooit aangeboden hersteladvies hebt genegeerd. Andere voorbeelden zijn: niet willen weten hoeveel pensioen je hebt opgebouwd, je partner niet aanmelden bij je pensioenfonds, niet willen sparen voor noodgevallen, geen subsidie of compensatie aanvragen, terwijl daar wel recht op is, rekeningen neerleggen op een hele hoge stapel ‘voor later’, vergeten om tijdig betalingsaangifte te doen, of jarenlang een volwassen kind ondersteunen dat financieel junkengedrag vertoont.

Neem dan de échte struisvogel. Die kijkt wél vooruit. Met zijn prachtige bruine ogen kan hij op 3,5 kilometer afstand een gevaar ontwaren. Eigenlijk lijkt een mens met struisvogelgedrag meer op een kakapo. Deze papagaaisoort uit Nieuw-Zeeland is door wetenschappers verkozen tot domste dier op aarde. Hij is te lomp om te kunnen vliegen. En zo naïef dat hij niet snapt dat er vijanden bestaan. Ondanks zijn beschermde status zijn er nog maar 130 over.