De Morningstar-illusie

Posted on 2 min leestijd

Stel alle menselijke kennis eens voor als een voetbal. Hoe groot is dan jouw kennis? Is het een speldeknop? Of misschien een pingpongbal? Hoe dan ook: het is onmogelijk om alles te weten over alles. Toch handelen mensen niet zelden alsof ze de wijsheid in pacht hebben. Dat geldt ook voor financiële keuzes. We kopen goud omdat een technisch analist een ‘meerjarige uitbraak’ van de goudprijs heeft voorspeld. We stappen in aandelen, omdat 2019 zo’n goed beursjaar was. We kopen een beleggingspand in de hoofdstad, omdat dat zo lekker rendeert. We trouwen, omdat we al drie jaar van elkaar houden. Of we kiezen een aandelenfonds, omdat het een tijdje goed heeft gepresteerd.

In al deze voorbeelden baseren we financiële keuzes op het recente verleden. Dat voelt goed, maar is riskant. Het leidt namelijk tot wat gedragseconomen en psychologen de recency bias noemen. Dit is de neiging om te denken dat een verschijnsel dat nu plaatsvindt ook in de toekomst zal plaatshebben. De praktijk bewijst dat dit vaak niet klopt.

We denken in grote lijnen, maar we leven in details. Alfred N. Whitehead, Engels filosoof en wiskundige 1861-1947

Vooral beleggers worstelen met de recency bias. Bij gebrek aan beter baseren ze hun keuzes, ondanks waarschuwingen, vaak op resultaten uit het verleden. Bijvoorbeeld op de vijf sterren die financiële dienstverlener Morningstar uitdeelt aan beleggingsfondsen die een tijdje goed hebben gepresteerd. In 2001 bleek uit een onderzoek dat fondsen die net ‘de vijf van Morningstar’ hadden gekregen, gemiddeld 53% meer inleg ontvingen dan normaal! Maar helaas voor de beleggers duurt de sterrenstatus van een fonds doorgaans kort, toont onderzoek van de Wall Street Journal uit 2017. Na drie jaar hebben vijfsterrenfondsen gemiddeld nog maar drie sterretjes over. Dit heet de Morningstar-illusie.

Beoordeel een beleggingsfonds dus nooit op het recente verleden. Selecteer liever op maximale spreiding en minimale kosten. Het eerste verkleint je risico; het tweede verhoogt je rendement. Wat zou je nog meer willen? Een tweede truc tegen je recency bias is niet een paar jaar, maar eeuwenlang terugkijken in de tijd. Neem de Herengrachtindex. Deze grafiek, die je zo van het internet kan plukken, toont de voor inflatie gecorrigeerde prijsontwikkeling van panden aan de Amsterdamse Herengracht tussen 1650 en 2008. Die lange historie laat zien hoe extreem huizenprijzen kunnen fluctueren. Sinds 1650 gebeurde het zelfs regelmatig dat huiseigenaren de waarde van hun bezit decennialang zagen dalen. Conclusie: een huis is geen ideaal beleggingsobject, al kun je er natuurlijk prima in wonen. Er zijn ook grafieken die eeuwen teruggaan voor de prijzen van edelmetalen, in Amsterdam verhandelde aandelen (sinds 1602) of de lange rente in Nederland (sinds 1541). Vind ze, print ze en hang ze bij je bureau. Dan snap je voorgoed hoe onbeduidend een recente ontwikkeling is. En ook dat het met toekomstige prijzen werkelijk alle kanten op kan gaan.