Durf te twijfelen

Posted on 2 min leestijd

Zelfvertrouwen staat in onze cultuur hoog aangeschreven. Misschien wel iets tè hoog. Op het eerste gezicht lijkt deze karaktertrek namelijk een feilloos kompas voor het leven. Maar in geldzaken leidt het je op dwaalwegen. Dat komt doordat de wereld té complex is voor menselijke hersens, ook voor breinen die hoog zijn opgeleid. Sterker: hoogopgeleiden maken extra kans op financiële blunders, blijkt uit experimenten door Philip E. Tetlock, co-auteur van het boek Superforecasting. Tetlock heeft aangetoond dat hoe zekerder politici en economen zijn van hun voorspelling des te minder accuraat die vooruitblikken in de praktijk zijn! Dit komt doordat experts te veel vertrouwen op hun eigen oordeel. Dat is riskant als het om geldzaken gaat. Want je hoeft professionals als artsen, architecten, ingenieurs, directeuren en advocaten maar te overtuigen van een financiële buitenkans, en hup ze gaan ervoor. Met alle schade van dien.

De oorzaak van overdreven zelfverzekerdheid schuilt in een onhandig menselijk mankementje: Als we eenmaal een eerste indruk van iets hebben opgedaan, dan staan we onbewust extra open voor informatie die dit eerste idee bevestigt. Gedragseconomen noemen dit de confirmation bias, het bevestigingsvooroordeel. Stel je hebt, na een aantal verkooptelefoontjes, een flinke duit gestort in een beleggingsvehikel voor garageboxen. Daarna lijk je ineens overal te lezen en horen dat garageboxen een geweldige belegging zijn. Maar een maand later meldt het journaal dat jouw beleggingsaanbieder een oplichter is. Ook je broer waarschuwt je, en zegt dat je aangifte moet doen. Maar je brein laat alleen informatie door die je investeringsbeslissing onderbouwt; de negatieve geluiden worden, bijna buiten je wil om, weg gefilterd. En dus doe je niets.

Als de feiten veranderen, verander ik van gedachten. John Maynard Keynes, Brits econoom (1883-1946)

Volgens de Amerikaanse psycholoog Daniel Gilbert ontstaat het bevestigingsvooroordeel uit een menselijk verlangen naar consistentie. Het voelt niet goed om de ene dag iets te geloven en de volgende dag iets heel anders. Daarom kleven we soms levenslang als Bison kit vast aan ideeën, voorkeuren, producten, aanbieders, adviseurs en merken, zelfs als dat ons financieel dupeert of ruïneert. Volgens Gilbert werkt de confirmation bias als een soort psychologisch immuunsysteem. Het houdt alternatieven buiten ons bewustzijn.

Kun je zo’n immuunsysteem uitzetten? Zodat je de zaken wat helderder ziet? Jawel, mits je durft te twijfelen. Vermijd, als je warmloopt voor iets dat geld kost, internetfora en bijeenkomsten voor gelijkgestemden. Die zitten allemaal in dezelfde bubbel als jij. Zoek in plaats daarvan informatie die je visie tegenspreekt. Verander verder eens van zorgpolis, (auto)merk, adviseur, verzekering, supermarkt, bank of beleggingsinstelling, als dat geld bespaart. Dat is goed voor je kritisch vermogen én je portemonnee, terwijl je zult ontdekken dat dan de wereld niet vergaat.