Tem je gedachten

Posted on 2 min leestijd

Het menselijk brein wordt weleens vergeleken met een computer. Dat is niet zo raar, want ook het brein is een informatie verwerkend systeem. Elke seconde bombarderen onze zintuigen het met maar liefst ruim 11 miljoen bits aan informatie. Die kunnen we lang niet allemaal bewust verwerken. Daarom heeft de evolutie onze hersens verrijkt met onbewust werkende filters. Deze selecteren de informatie die je overlevingskans vergroot. In een flits onderscheid je daardoor een krokodil van een boomstam. Of ontdek je een luipaard in dicht struikgewas. Dat is handig als je in de wildernis leeft. Maar in onze globale, consumptie- en informatiesamenleving maken die filters ons bijziend. Over geldzaken beslissen we daardoor vaak op de tast, terwijl we denken dat we ons baseren op feiten.

Wat zijn dat voor filters die onze financiële beslissingen vertroebelen? Eén ervan is de availability bias, het beschikbaarheidsvooroordeel. Gedragseconomen omschrijven dit verschijnsel als de onbewuste neiging om te denken dat iets dat je het beste hebt onthouden ook de grootste kans heeft om zich opnieuw voor te doen. Op deze aanname baseer je dan je beslissingen. Dat is riskant, want een duidelijke herinnering kan ook ontstaan doordat het recent is gebeurd, veel in het nieuws was, het je interesseert, je bent geïndoctrineerd, het jezelf overkwam in plaats van een ander, of doordat de emotionele impact ervan groot was.

Denken is zo buitengewoon moeilijk dat velen de voorkeur geven aan oordelen. Otto Weiss, Tsjechisch schrijver en dichter (1898-1944)

Neem de kredietcrisis tussen 2007 en 2011. Stel je kocht in 2008, op de top van de markt, een huis van een miljoen euro met een tophypotheek. Of je stak in 2007 je erfenis van een half miljoen in obligaties van de firma Lehman Brothers. Dan verloor je tonnen in korte tijd, waardoor je, nu de huizen- en aandelenprijzen weer hoog zijn, paniekerig een nieuwe crisis vreest. Maar was je in 2007 een student medicijnen, met ouders met een stabiel inkomen, een afbetaalde eigen villa en lange ervaring met beleggen, dan leef je lekker door zonder crisistrauma. Toch is de kans op economische tegenwind in beide gevallen gelijk.

Kun je je gedachten temmen, zodat je verwachtingen reëler zijn? Jawel, mits je langzamer en kritisch denkt. Vraag je bij een oordeel af waarop het is gebaseerd. En als je bang bent dat een vervelende gebeurtenis zich herhaalt, tel dan eens het aantal keren dat je een beleggingsverlies hebt geleden, bent opgelicht of een mislukte vakantie hebt meegemaakt. Meestal is dat hooguit één keer. Is dat een reden om nooit meer te beleggen of vakantie te vieren? Volg verder het economische en financiële nieuws met mate en een korrel zout. Volgens psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman bepaalt vooral media-aandacht hoe sterk een gebeurtenis zich in je geheugen vastzet. Maar de media berichten vooral over zaken die opmerkelijk of dramatisch zijn. Als je niet oppast, verziekt dat je oordeel over de echte werkelijkheid.