Blijf op de hoogte en abonneer op mijn nieuwsbrief.
Zapisz Zapisz

Test je ratio

Een Spanjaard won ooit de hoofdprijs in een loterij met een lotnummer dat eindigde op 48. Trots onthulde hij de profetie die hem miljonair had gemaakt: “Ik droomde zeven nachten van het getal 7. En 7 maal 7 is 48.” Die rekensom doe jij natuurlijk beter. Maar onjuiste conclusies trekken we allemaal. Het menselijk brein filtert, mengt, kneedt en assembleert voortdurend gegevens tot standpunten, voorspellingen, inschattingen en oordelen. Erg feilloos gaat dat niet. We zien patronen waar ze niet zijn. En trekken regelmatig conclusies die statistisch nergens op slaan. Met alle nadelige tot desastreuze gevolgen voor je financiële wel en wee van dien.

Ook ik mag niet te snel oordelen. Want wie weet ben jij de uitzondering die terecht op zijn brein en financiële intelligentie vertrouwt. Neem het volgende vraagstuk, waarbij je bent doorgedrongen tot de finale van een televisiequiz. Als prijs mag je kiezen uit drie deuren. Achter één ervan staat een spiksplinternieuwe auto; achter de andere twee een geit. Wat je kiest, mag je meenemen. Stel je kiest deur 1. De quizmaster, die weet waar de auto staat, voert vervolgens de spanning op. Hij opent niet jouw deur 1, maar deur 3, en onthult een geit. Vervolgens vraagt hij je: “Kies je nog steeds deur 1? Of toch liever 2?” Wat doe je?

Niets bedriegt ons meer dan ons oordeel. Leonardo da Vinci, Italiaans schilder, architect, uitvinder en meer (1452-1519)

Neem alle tijd. Er staat een auto op het spel.

En? Vrijwel iedereen besluit dat switchen naar deur 2 niets uitmaakt. Er is nu immers één deur open. Daarachter staat een geit. Twee deuren zijn nog dicht. Eentje daarvan verbergt de auto. De kans lijkt dan vijftig procent dat je goed gokt. Toch? Nee. In werkelijkheid verdubbelt het wisselen van deur 1 naar deur 2 je kans op de auto van één derde naar tweederde! Dit vraagstuk staat bekend als het driedeurenprobleem. In wikipedia.nl staat uitgelegd hoe het werkt. Maar zelfs als je het begrijpt, voelt de uitkomst onlogisch. Het driedeurenprobleem laat dus uitstekend zien hoezeer kansen en getallen ons kunnen bedriegen.

Het is normaal als je het driedeurenprobleem niet zelf kon oplossen. Zelfs de knapste wiskundigen hebben zich door dit vraagstuk in de luren laten leggen. Mensen beslissen meestal op gevoel. Dat werkt snel en praktisch, maar is helaas niet feilloos. Dat is geen probleem als het gaat om dagelijkse taken als opruimen, fietsen en koken. Maar financiële beslissingen vereisen ratio, omdat ze over cijfers en kansen gaan. Dat geldt extra in deze media- , consumptie- en markteconomie. Want nieuws kan nepnieuws zijn, een blog een verkapte reclame, een behulpzame adviseur een verkoper, en een overtuigend cijfervoorbeeld een verkooptruc. Toch construeren we uit die informatie, net als die prijswinnende Spanjaard, patronen, standpunten, inschattingen en oordelen, ook als het nergens op slaat. Sta daar eens bij stil als je voor een grote aankoop of een beleggingsbeslissing staat.