Blijf op de hoogte en abonneer op mijn nieuwsbrief.
Zapisz Zapisz

Verandering is je enige zekerheid

Als je alles van tevoren wist, dan kwam je met een dubbeltje de wereld rond. Zo pareer je iemand die klaagt over een foute beslissing van zichzelf. Daar kreeg je vast weleens mee te maken. Want de mens, van jong tot oud, grossiert in blunders, met alle spijt en kosten van dien. Tieners laten dure tattoos zetten, waar ze als twintiger koste wat kost vanaf willen. Starters op de woningmarkt bestellen verbouwingen, die ze tien jaar later weer duur laten slopen. Dertigers zweren eeuwige huwelijkstrouw aan partners waar ze als veertiger walgend van wegrennen. En vijftigers betalen voor dure sportscholen en plastische chirurgie om de kilo’s kwijt te raken die ze als veertigers voor kapitalen in restaurants hebben bijgeplust.

Waarom maken we zo vaak keuzes die we later betreuren? De Amerikaanse hoogleraar sociale psychologie Dan Gilbert wijdde er een breed opgezette studie aan. Daaruit blijkt dat mensen, ongeacht hun leeftijd, oprecht geloven dat ze in de toekomst veel minder zullen veranderen dan ze in het verleden hebben gedaan. We zien het nu als hét moment waarop we eindelijk de persoon zijn geworden die we de rest van hun leven zullen blijven. En dus menen we dat we over tien jaar nog net zo dol zullen zijn op onze huidige lievelingsmuziek, favoriete vakantie, partner of hobby als nu. Gilbert noemt dit waanidee ‘The end of history illusion’. Dit drogbeeld geldt niet alleen voor onze voorkeuren, maar ook voor de waarden die we aanhangen zoals eerlijkheid, plezier en succes. Zelfs onze persoonlijkheid blijkt niet stabiel te zijn. De mate waarin je verandert vertraagt naarmate je ouder bent, maar stopt nooit zolang je leeft. Anders gezegd: mensen zijn ‘werk in uitvoering’ terwijl ze heilig geloven dat ze af zijn.

Panta rhei (Alles stroomt en niets blijft), Heraclitus, Grieks filosoof (ca 540 v.Chr. – ca. 480 v. Chr.)

Hoe kunnen we ons massaal zó vergissen? Gilbert oppert twee oorzaken. Ten eerste zijn mensen meestal blij met hun huidige persoonlijkheid, waarden en voorkeuren. Ze willen niet veranderen, en denken daarom dat het niet gebeurt. Verder is vooruitkijken cognitief gezien ingewikkelder dan terugblikken. Bij terugkijken reconstrueer je een verhaal. Maar bij vooruitzien, schep je een nieuw idee. Dat laatste is moeilijk. En als iets moeilijk is denken mensen gemakshalve dat het onwaarschijnlijk is.

The end of history illusion gaat ook over geld. Deze hersenschim maakt het namelijk riskant om je hele inkomen te besteden aan je verlangens van vandaag, vooral als je nog jong bent. Investeer een flink deel in een oorlogskas voor je toekomstige zelf, bijvoorbeeld in de vorm van spaargeld, beleggingen, onroerend goed, een bedrijf of verkoopbare expertise. Zo’n multi-inzetbare reserve kun je naar believen omzetten in extra inkomen, een studiepotje voor de kinderen, een wereldreis, een echtscheiding of wat dan ook. En laat de toekomst dan maar komen. Met een flinke berg euro’s in je rugzak kom je glimlachend de wereld rond.